Canlı yayın için gereken upload hızı ve bitrate

Oyunu açtın, OBS hazır, "Yayını Başlat"a bastın. İlk beş dakika güzel; sonra sohbette "görüntü bozuluyor", "kasıyor" mesajları düşmeye başlıyor. OBS'in köşesindeki kırmızı ışık ve dropped frames sayacı da onları doğruluyor. Sorun genelde bilgisayarın değil: yayın, evdeki en dar borudan geçiyor — yükleme (upload) hızından.

Yayın açmak için ne kadar internet hızı gerekir?

Kısa cevap: 720p 60fps için yaklaşık 6 Mbps, 1080p 60fps için 9-12 Mbps gerçek upload hızı. Sohbet ağırlıklı, hareketi az bir yayını 3-4 Mbps ile de açabilirsin.

Önemli olan kısım şu: bu rakamlar indirme hızın değil, yükleme hızın. Yayın yaparken veri senden dışarı gider. 1000 Mbps indirme hızın olabilir; upload'ın 5 Mbps ise yayının tavanı o 5 Mbps'tir. Çoğu Türkiye hattı asimetriktir, yani yükleme indirmenin çok altındadır — nedenini yükleme hızı neden düşük yazısında anlattık.

Bitrate ile upload aynı şey değil

İki kavramı ayırmadan doğru ayar yapılamaz:

• Bitrate, OBS'in saniyede kaç bit görüntü ürettiğidir. Sen belirlersin (ör. 6000 kbps). Kaliteyi bu belirler: yüksek bitrate = daha net görüntü.
• Upload hızı, hattının saniyede dışarı kaç bit taşıyabildiğidir. Bunu hattın belirler, sen değil.

Bitrate, upload'ı aşarsa fazlalık yola çıkamaz; kareler düşer, görüntü bloklaşır, yayın kopar. Yani bitrate'i yükseltmek kaliteyi artırmaz — hattın taşıyabildiği kadarını yükseltmek artırır.

Küçük bir ayrıntı: ses de yer kaplar. 160 kbps ses, 6000 kbps videonun üstüne eklenir. Hesabı yaparken toplamı kullan.

Kaliteye göre bitrate ve upload tablosu

Yayın kalitesi	Video bitrate	Gereken gerçek upload
480p 30fps (sohbet)	1500-2500 kbps	3-4 Mbps
720p 30fps	2500-3500 kbps	4-5 Mbps
720p 60fps	3500-4500 kbps	6 Mbps
1080p 30fps	4000-5000 kbps	7 Mbps
1080p 60fps	6000 kbps	9-10 Mbps
1440p/4K 60fps	9000-15000 kbps	15-20 Mbps

Tablodaki "gereken upload", bitrate'in kabaca 1,4 katıdır. Bunun sebebi bir sonraki başlık.

Yüzde 70 kuralı: hızının tamamını kullanamazsın

Yayıncılar arasındaki en sağlam pratik kural: bitrate'i, ölçülen upload hızının yüzde 70'ini geçmeyecek şekilde ayarla.

Neden pay bırakmak gerekiyor?

• Hız sabit değil. Ölçümde 10 Mbps gördüğün hat, gün içinde 8'e düşebilir. Yayın o anda kopmasın diye tampon lazım.
• Hattı yalnız kullanmıyorsun. Bulut yedekleme, güncelleme, evdeki başka bir cihazın görüntülü görüşmesi aynı yükleme borusunu paylaşır.
• Ek yük var. Ses, protokol başlıkları ve yeniden gönderilen paketler de yer kaplar.

Örnek: ölçüm 10 Mbps yükleme veriyorsa güvenli tavan 7000 kbps civarıdır; 6000 kbps video + 160 kbps ses buraya rahat sığar. Ölçüm 5 Mbps ise 1080p60 zorlamak yerine 720p60'a inmek, daha net ve kopmayan bir yayın verir.

Platformların sınırları farklı

• Twitch: Yayıncı ve ortak hesaplar için pratikte üst sınır 6000 kbps civarındadır. Yani hattın 50 Mbps upload verse bile Twitch'e daha fazlasını gönderemezsin; 1080p60 için hedef zaten 6000 kbps.
• YouTube: Daha cömerttir; 1080p 60fps için 9000-12000 kbps aralığını önerir. Upload'ın varsa görüntü belirgin biçimde daha net olur.
• Kick, Discord, TikTok: Sınırlar değişir ve sık güncellenir; yayın açmadan önce platformun kendi ayar sayfasına bak.

Bir de transcode farkı var: YouTube gönderdiğin yayını otomatik olarak düşük kalitelere de çevirir, Twitch'te bu her yayıncıya garanti değildir. Yüksek bitrate gönderirsen izleyicinin hattı zayıfsa yayınını izleyemeyebilir — küçük kanallar için 6000 yerine 4500 kbps genelde daha güvenli bir tercihtir.

Yayın kasıyor, drop veriyor — sebebi hep upload değil

Rakam yeterliyken de yayın bozulabiliyorsa sırayla şuna bak:

1. Wi-Fi. Yayın için en büyük tek risk. Kablosuzda anlık paket kaybı normaldir ve yüzde 1'lik kayıp bile yayında takılma yapar. Ethernet kablosuna geç — tek başına en etkili adım.
2. Kararsız gecikme (jitter). Hız yeterli ama gecikme zıplıyorsa yayın dalgalanır. Ölçümde jitter yüksek çıkıyorsa ping ve jitter nedir yazısındaki teşhisi uygula.
3. Aynı anda başka yükleme. Bulut senkronizasyonu ve oyun güncellemeleri yayın sırasında durdurulmalı.
4. Yanlış sunucu. OBS'te sana en yakın ingest sunucusunu seç; uzak sunucu hem gecikmeyi hem kopma riskini artırır.
5. Bilgisayar, hat değil. OBS "Encoding overloaded" diyorsa sorun internette değil işlemcide/ekran kartındadır. Test yüksek çıkıyor ama deneyim kötüyse hız testi yüksek internet yavaş yazısı ayrımı yapmana yardımcı olur.

Yayın öncesi 5 dakikalık kontrol

1. Kabloyu tak (Wi-Fi ile yayın açma).
2. Hız testini çalıştır ve yükleme değerini not et. Yayın saatinde ölç — akşam 21:00'deki hattın öğlenkiyle aynı değildir.
3. Ölçülen upload'ı 0,7 ile çarp: güvenli toplam bitrate tavanın bu.
4. OBS'te bitrate'i o rakamın altına ayarla, kodlayıcıyı CBR yap.
5. Beş dakikalık deneme yayını aç, OBS'in istatistiklerinde dropped frames sıfıra yakın mı bak.

İzleyici için pürüzsüz 720p, sürekli bloklaşan 1080p'den her zaman iyidir. Hattın kadar bitrate ver, üstünü zorlama.

Özet

1. Yayında belirleyici olan indirme değil yükleme (upload) hızıdır.
2. 720p60 için yaklaşık 6 Mbps, 1080p60 için 9-10 Mbps gerçek upload hedefle.
3. Bitrate'i ölçülen upload'ın yüzde 70'inin altında tut; ses ve tampon için pay bırak.
4. Twitch pratikte 6000 kbps ile sınırlıdır; YouTube daha yüksek bitrate kabul eder.
5. Drop ve kasmanın bir numaralı sebebi Wi-Fi'dır — kabloya geç, sonra yayın saatinde ölç.